THÁCH THỨC TRƯỚC NỀN KINH TẾ MỚI
Từ thị xã Hà Đông rẽ vào khoảng 1km là đến một làng nhỏ thuộc địa phận xã Kiến Hưng - Hà Đông - tỉnh Hà Tây, nổi tiếng với truyền thống làm nghề rèn lâu năm, đó là làng nghề Đa Sỹ.
Làng nghề này đến nay đã có bề dày hơn 400 năm, trải qua nhiều biến cố lịch sử của đất nước. Thời kỳ trước và sau cách mạng, làng là nơi sản xuất nhiều giáo mác, dao kéo, quân dụng... phục vụ kháng chiến. Tiếng tăm về chất lượng những đồ rèn của Đa Sỹ đã nổi tiếng khắp nơi.
Trước đây, làng nghề hoạt động dưới hình thức hợp tác xã, sản xuất theo cơ chế bao cấp, không phải lo chuyện “đầu vào”, “đầu ra”. Chuyển sang cơ chế thị trường, do thiếu nguồn tiêu thụ và một phần là do thiếu những nguyên liệu cần thiết cho sản xuất, nên hợp tác xã bị giải thể. Đến nay, cả làng chỉ còn lại khoảng 1.000 hộ vẫn còn giữ được nghề truyền thống và hoạt động dưới hình thức tư nhân, sản xuất nhỏ lẻ. Ông Lê Thanh Hiến, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Rèn Đa Sỹ cho biết: “Trong những năm gần đây, hoạt động của làng nghề không còn phát triển như trước nữa. Những mặt hàng rèn tiêu thụ chậm. Do tính chất thủ công của nghề truyền thống, để cho ra đời một sản phẩm rèn đạt chất lượng thì mất rất nhiều công, số lượng sản phẩm không nhiều, mà giá thành nguyên liệu ngày càng tăng cao, vì vậy sản xuất không có lãi”.
CẠNH TRANH VỚI HÀNG TRUNG QUỐC
Sản phẩm chủ yếu của làng rèn Đa Sỹ là các loại dao, kéo, cuốc, cày... Những sản phẩm này tuy chất lượng tốt, nhưng mẫu mã lại không đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Phần lớn các sản phẩm chỉ phù hợp với thị hiếu của những vùng nông thôn, còn khi mang ra tiêu thụ tại những thành phố lớn thì không đáp ứng được yêu cầu về thẩm mỹ. Một con dao cỡ vừa của Đa Sỹ sau khi sản xuất, mang đi tiêu thị trên thị trường với mức giá khoảng 20.000 đồng, nhưng cũng dao loại ấy của Trung Quốc thì giá chỉ ở mức 10.000 đồng đến 15.000 đồng, mà mẫu mã lại đẹp và sang trọng hơn rất nhiều.
Chị Hà, chủ một lò rèn cho biết: “Hiện nay, ngoài những mặt hàng làm theo đơn đặt hàng, những sản phẩm bán lẻ không tiêu thụ được nhiều, nhà tôi cũng gửi bán sản phẩm tại một số cửa hàng bán đồ chuyên dụng, nhưng đa phần tồn hàng, không bán được bao nhiêu, việc thu hồi vốn rất khó khăn”. Nhiều hộ gia đình đã không thể tiếp tục duy trì việc làm rèn, mà phải chuyển sang những ngành nghề khác để đảm bảo cuộc sống. Một thực tại đáng lo ngại nữa là, phần đông lớp thợ trẻ vì chạy theo năng suất, nên đốt cháy giai đoạn, cộng thêm với nguyên liệu hiện nay hầu hết là thép tái sinh, nên chất lượng sản phẩm không được như trước.
Chính vì vậy, vấn đề đặt ra hiện nay là làm sao cải tiến được mẫu mã cho những sản phẩm rèn Đa Sỹ, để chúng không chỉ đạt tiêu chuẩn về chất lượng mà còn phải đa dạng về chủng loại, đẹp về kiểu dáng. Theo ông Hoàng Văn Huynh, Trưởng Ban Kỹ thuật Hiệp hội làng Rèn Đa Sỹ: “Về chất lượng thì sản phẩm rèn của Đa Sỹ tốt hơn các sản phẩm của Trung Quốc rất nhiều, do hàng được sản xuất từ nhíp ô tô và ray tàu hỏng, khác với những nơi khác là thường dùng sắt gai. Nhưng có một nhược điểm đối với các mặt hàng của làng nghề là sản phẩm được sản xuất hầu hết là từ sắt phế thải, vì vậy rất hay bị han, gỉ, ôxi hoá, nên khi tiêu thụ tại các thành phố hay ra nước ngoài, họ thường rất e sợ”. Ông Huynh cũng đã tham dự rất nhiều hội thảo quốc gia và quốc tế, đã từng nghiên cứu vấn đề này nhiều năm, nên đã đưa ra giải pháp duy nhất là phải đầu tư để đổi mới dây chuyền sản xuất, thay đổi những biện pháp bảo quản và có thể dùng phương pháp mạ cho sản phẩm. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần phải có sự quan tâm đầu tư ban đầu của Nhà nước, cũng như sự nỗ lực cao của chính quyền và nhân dân ở làng nghề.
NHỮNG BƯỚC ĐI TRONG TƯƠNG LAI
Hiện nay, làng nghề rèn Đa Sỹ vẫn chỉ tồn tại dưới dạng một làng nghề thủ công, chứ chưa chính thức có một thương hiệu, bởi vì Đa Sỹ chưa đạt được những tiêu chuẩn của nhà nước. Ở Đa Sỹ, phần lớn các hộ sản xuất theo kiểu gia đình nhỏ lẻ, làm những mặt hàng phục vụ nhà nông như cuốc, cày, dao, kéo... Để thương hiệu của làng rèn Đa Sỹ được công nhận, rất cần những kinh nghiệm của những người đi trước kết hợp với sự sáng tạo của lớp người trẻ tuổi tâm huyết với nghề truyền thống.
Gần đây, Sở Du lịch Hà Tây quyết định đưa Đa Sỹ trở thành một điểm du lịch làng nghề và trùng tu cơ sở vật chất mang tính truyền thống . Song để đạt được những hiêu quả thực sự thì phải đầu tư từ cơ sở hạ tầng: làng nghề cần được đưa ra một khu công nghiệp để sản xuất tập trung. Hầu hết người dân làng Đa Sỹ đều mong chờ có khu công nghiệp làng nghề. Xây dựng điểm công nghiệp làng nghề là hướng đi đúng đắn để làng nghề phát triển bền vững, đặc biệt là nhằm bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn vệ sinh lao động.
Hy vọng rằng, với những gì vốn có của mình, cùng với sự đầu tư hợp lý của Nhà nước và chính quyền địa phương, những người thợ rèn Đa Sỹ sẽ có điều kiện để làm nên một thương hiệu cho mình - một làng rèn đã có hơn 400 năm lịch sử.