Thị trường Châu Phi

Châu Phi là lục địa rộng lớn gồm 54 quốc gia, có tổng diện tích hơn 30 triệu km2 (đứng sau châu á và châu Mỹ), dân số hơn 813 triệu (khoảng 13% dân số thế giới); được chia làm 2 khu vực chính: Bắc Phi và Nam Phi.

Châu Phi có 8 ngôn ngữ. Các ngôn ngữ đ­ược sử dụng rộng rãi là tiếng ả rập, Sawahilia, Al-hasa. Ngôn ngữ châu Phi đư­ợc chia làm 3 nhóm: Nhóm ngôn ngữ châu Phi có 290 triệu ng­ười dân sử dụng, sống tập trung ở miền Nam sa mạc tới Nam Suđăng; Nhóm ngôn ngữ á Phi có 145 triệu ngư­ời sử dụng gồm tiếng ả rập, tiếng Barbara và một số ngôn ngữ khác; Nhóm ngôn ngữ  ấn - Âu có 3 triệu ng­ời sử dụng. Ngoài ra, nhiều ngư­ời châu Phi còn sử dụng ngôn ngữ châu Âu như­: tiếng Anh, Pháp, Bồ Đào Nha.

Hầu hết các n­ước châu Phi đều có nền kinh tế đang phát triển, thu nhập bình quân tính theo đầu ngư­ời đạt khoảng 400 USD/ng­ười/năm.  

Châu Phi là thị trư­ờng tiêu thụ nhiều chủng loại hàng hóa, từ các sản phẩm chế biến, chế tạo đến nông sản, hàng tiêu dùng... Đồng thời, châu lục này là nơi cung cấp nguyên, nhiên liệu, khoáng sản, trong đó có nhiều loại mang tính chiến l­ược.

Quan hệ thương mại Việt Nam – Châu Phi

Quan hệ thương mại Việt Nam – Châu Phi được khởi đầu từ những năm 1990. Qua 17 năm (1990-2006), mèi quan hệ thương mại Việt Nam – Châu Phi được đánh giá tổng quát như sau:

1. Quan hệ thương mại Việt Nam – Châu Phi được phát triển trên nền tảng quan hệ chính trị gắn bó truyền thống

Xét trên quan hệ chính trị, ngoại giao thì Việt Nam và các quốc gia châu Phi đã có truyền thống tốt đẹp và luôn được duy trì, phát triển bất chấp mọi biến động. Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Việt Nam đã trở thành biểu tượng cho đấu tranh độc lập của các quốc gia châu Phi. Công cuộc đổi mới đất nước từ năm 1986 đến nay ở nước ta, được các nước châu Phi đánh giá cao và nhiều nước châu Phi muốn học hỏi kinh nghiệm, áp dụng mô hình. Trên cơ sở quan hệ chính trị, ngoại giao gắn bó, quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam và các nước châu Phi phát triển mạnh mẽ. Đến nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 48 trong tổng số 54 quốc gia châu Phi. Việt Nam đã ký kết hiệp định khung về hợp tác kinh tế, thương mại, khoa học kỹ thuật với 19 quốc gia châu Phi, đã thành lập ủy ban liên Chính phủ với các nước: Angieri, Angola, Ai Cập, Mali, Tuynidi và Nam Phi, ký hiệp định thương mại song phương với 15 quốc gia châu Phi. Thương vụ Việt Nam đã đặt ở 5 nước là Ai Cập, Angieri, Nam Phi, Marốc, Nigieria. Qua các hiệp định thương mại, Việt Nam và 12 nước châu Phi đã thoả thuận dành cho nhau quy chế tối huệ quốc. Quan hệ chính trị, ngoại giao, kinh tế giữa Việt Nam và các quốc gia châu Phi trong thời gian qua phát triển tốt đẹp. Điều này phù hợp với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra trên thế giới và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động thương mại giữa Việt Nam và châu Phi.

2. Xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và châu Phi đang phát triển mạnh. 

Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang châu Phi đã tăng từ 15,5 triệu USD năm 1991 lên 600 triệu USD năm 2004.

Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam – Châu Phi từ năm 2000 đến nay tăng với tốc độ cao: Năm 2001 tăng 14,52% so với năm 2000 ; năm 2003 tăng 70,88% so với năm 2002, năm 2005 tăng 54,12% so với năm 2004. Trong đó, tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu một số năm nhanh hơn kim ngạch nhập khẩu. Giai đoạn 2000-2005, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam – Châu Phi tăng trung bình 36,08% /năm, kim ngạch xuất khẩu tăng trung bình là 35,78%, nhập khẩu tăng trung bình là 42,21% /năm.

3. Thị trường xuất khẩu của Việt Nam sang châu Phi được mở rộng.

Từ năm 1996, Việt Nam thực hiện quan hệ buôn bán 2 chiều với nhiều quốc gia châu Phi. Đặc biệt từ năm 2000 đến nay, thị trường xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam sang châu Phi chủ yếu từ 2 hướng: Thứ nhất, từ Bắc Phi qua thị trường Ai Cập, Libi; Thứ hai, từ Cộng hòa Nam Phi để thâm nhập các quốc gia Nam Phi và Trung Phi.

Mặt hàng gạo của Việt Nam được xuất khẩu sang nhiều nước châu Phi, trung bình chiếm 50 - 60% tổng kim ngạch xuất khẩu sang châu Phi. Ngoài ra, các mặt hàng xuất khẩu truyền thống của Việt Nam xuất khẩu sang châu Phi là: dệt - may, giày dép, hạt tiêu, cao su... Từ năm 2000, Việt Nam đã có thêm các sản phẩm mới xuất khẩu sang châu Phi như: điện - điện tử, máy móc, cơ khí, đồ nhựa, than... Các mặt hàng truyền thống Việt Nam nhập khẩu từ châu Phi có kim ngạch lớn là hạt điều thô, nguyên phụ liệu thuốc lá, hóa chất.

Nguồn: Thống kê Tổng cục Hải quan

Những điều cần biết khi các doanh nghiệp muốn kinh doanh thành công tại thị trường châu Phi:

- Để tiếp cận tốt thị tr­ường châu Phi rộng lớn, các doanh nghiệp cần chọn một số thị tr­ường đột phá như­ Nam Phi, An giê ri, Ma rốc, Xê nê-gan, ăng gô la.... Đây là những n­ước có quan hệ tốt với Việt Nam, có vị trí địa lý thuận lợi để thiết lập quan hệ kinh doanh, làm điểm tựa phát triển sang các thị tr­ường lân cận. Đặc biệt, Nam Phi luôn là bạn hàng lớn của Việt Nam ở châu Phi, có kim ngạch buôn bán hai chiều luôn tăng tr­ưởng. Gạo là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam sang Nam Phi (ngoài ra còn có nhiều sản phẩm xuất khẩu khác nh­ư: giầy dép, than, sản phẩm nhựa...) chiếm tới 50 – 60% tổng kim ngạch xuất khẩu. Từ Nam Phi, gạo lại đ­ược tái xuất sang các n­ước khác ở khu vực. Những năm gần đây,  có thêm những sản phẩm xuất khẩu mới nh­ư đồ gia dụng, đồ gỗ, sản phẩm điện và điện tử, dụng cụ cơ khí, thủ công mỹ nghệ. Hơn nữa, Nam Phi là một thị tr­ường mở, thông thoáng, cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp - dịch vụ, trong đó công nghiệp chiếm 30% và dịch vụ: 65%, kinh tế tăng trư­ởng ổn định, là thị trường đa sắc tộc, nên nhu cầu nhập khẩu khá đa dạng, có hệ thống pháp luật ổn định, minh bạch và an toàn đối với nhà xuất khẩu.  Các sản phẩm hiện đang thông dụng tại thị trư­ờng Nam Phi như­:  sản phẩm dệt-may đ­ược phân theo tầng lớp, loại da và thị hiếu, trong đó, ng­ười da đen chiếm tới 77%, người dân da đen thích mặc những loại quần áo rẻ tiền với chất liệu bền, mầu sắc lòe loẹt hoặc mầu đậm nh­ư: quần và áo bò, áo phông, áo thun... Dân da trắng (chiếm 15% dân số) thì theo gu châu Âu, thích tông mầu xanh. Dân da mầu (gốc ng­ười ấn Độ) thì có kiểu ăn mặc riêng.

- Do khoảng cách giữa các nước châu Phi và Việt Nam khá xa, nên doanh nghiệp có thể mở kho ngoại quan hoặc showroom bán hàng ở nước sở tại. Mặt khác, doanh nghiệp cần đẩy mạnh công tác quảng bá và tiếp cận thị trường bằng cách tham gia các cuộc triển lãm quốc tế, quảng cáo thông qua trang Web; có chiến lược kinh doanh và lựa chọn phương thức kinh doanh với thị trường này một cách phù hợp. Hiện tồn tại ba hình thức buôn bán mà doanh nghiệp  Việt Nam thường áp dụng tại châu Phi:

+ Xuất khẩu qua trung gian: Đây là con đường mà phần lớn các doanh nghiệp  Việt Nam đã áp dụng để thâm nhập thị trường châu Phi. Hình thức này thích hợp với thời kỳ khai phá thị trường khi quy mô xuất khẩu của các DN còn nhỏ và các mặt hàng xuất khẩu còn phân tán.

+ Xuất khẩu trực tiếp: Đây cũng là một hình thức mà các doanh nghiệp Việt Nam sử dụng tại các quốc gia mà ta đã có thương vụ hoặc cơ quan đại diện ngoại giao như Nam Phi, Ai Cập, Ăng-gô-la và một số nước có hệ thống ngân hàng tương đối phát triển và khả năng tài chính dồi dào như Nigiêria, Marốc...

+ Đầu tư: Đây là một hình thức kinh doanh mà các doanh nghiệp Việt Nam cần áp dụng để thâm nhập thị trường châu Phi, đồng thời chuẩn bị cho giai đoạn phát triển cao hơn của nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đầu thế kỷ 21. Chúng ta đã có một số dự án đầu tư tại Angôla, Libi, Angiêri, Namibia, Nam Phi... trong lĩnh vực khai thác dầu khí, sản phẩm nhựa... Trong tương lai các doanh nghiệp của Việt Nam cần nghiên cứu khả năng đầu tư trong các ngành như dệt may (nhằm tận dụng quy chế miễn quôta mà các nước châu Phi được hưởng từ EU và Mỹ để thâm nhập những thị trường này), chế biến gỗ tại một số nước có nguồn nguyên liệu gỗ phong phú như  Tanzania, Bờ Biển Ngà, Xê-nê-gan, chế biến nông sản, nhất là hạt điều...

- Hoạt động xúc tiến th­ương mại ở thị tr­ường Châu Phi cũng có điểm khác biệt. Mặc dù thư­ơng mại điện tử là phư­ơng thức buôn bán tiện lợi và giúp tiết kiệm chi phí, nhất là đối với thị tr­ường xa như­ châu Phi, như­ng trên thực tế, doanh nghiệp châu Phi vẫn có thói quen gặp gỡ trực tiếp và có cam kết với nhau. Các doanh nghiệp Việt Nam nên tổ chức các đoàn quy mô nhỏ, gồm 5 - 6 doanh nghiệp và chuẩn bị kế hoạch làm việc cụ thể thì có hiệu quả hơn là tổ chức các cuộc hội thảo hay diễn đàn lớn.

- Thiết lập mối giao dịch với các đối tác kinh doanh ở châu Phi bằng cách  tham gia các hội chợ, triển lãm, đồng thời mang theo hàng mẫu để giới thiệu khi tiếp xúc trực tiếp với đối tác, qua đó tìm kiếm các cơ hội hợp tác, kinh doanh, xây dựng quan hệ bạn hàng.

- Để tăng khả năng cạnh tranh ở lục địa này, các doanh nghiệp cần chú ý những điểm sau: Nâng cao khả năng thu thập và xử lý thông tin từ các nguồn khác nhau, đặc biệt quan trọng là thông tin từ các cơ quan quản lý Nhà n­ước như­ Bộ Th­ương mại, bao gồm các vụ chức năng, Cục Xúc tiến thương mại, Trung tâm Thông tin th­­ương mại, các bộ, ngành liên quan, các viện nghiên cứu... Đồng thời, các doanh nghiệp cũng phải chủ động liên lạc với các thư­ơng vụ, các cơ quan đại diện của Việt Nam ở n­ước ngoài;  và nếu có thể nên đặt đại diện tại những nước trọng điểm, cửa ngõ của châu Phi  (Xênêgan, Tanzania, Ghana...).

- Muốn thâm nhập đựợc vào thị trư­ờng châu Phi, điều cốt lõi là phải tạo ra được những sản phẩm phù hợp, có sức cạnh tranh về chất l­ượng và giá thành   

- Tăng cường công tác nghiên cứu thị trường châu Phi. Đặc biệt tìm hiểu kỹ phong tục, tập quán văn hóa và sở thích của người dân châu Phi để tổ chức nguồn hàng phù hợp.

- Muốn kinh doanh tại thị trường châu Phi, doanh nghiệp có thể truy cập vào trang Web theo địa chỉ: www. africa-business.com, sẽ được cung cấp nhiều thông tin hữu ích.

- Đầu tư trực tiếp vào một số lĩnh vực như dệt - may, giầy - dép, lắp ráp xe máy... tại các thị trường tiềm năng của châu Phi. Mua quyền khai thác rừng, chế biến đồ gỗ xuất khẩu, xây dựng các nhà máy chế biến nông sản, thực phẩm để xuất khẩu tại chỗ, xây dựng nhà máy sơ chế để nhập khẩu về nước làm nguyên liệu.

- Xác định được đối tác tin cậy ở châu Phi thông qua Phòng Thương mại hoặc các đại sứ quán liên quan.

- Dành thời gian tới thăm địa điểm kinh doanh nếu có ý định thành lập công ty hay đại lý tiêu thụ ở châu Phi.

- Sử dụng một nhà tư vấn, đặc biệt hiểu biết rõ về thị trường châu Phi. Hãy luôn chú ý 3 chữ “P” sử dụng trong kinh doanh ở châu Phi: Cân nhắc (pensiveness), kiên trì (patience), perseverance (bền chí).

  Bản in